تشخیص کمبود نیتروژن، فسفر و پتاسیم از روی برگ؛ راهنمای تصویری و کاربردی کشاورزان

تفاوت کمبود نیتروژن، فسفر و پتاسیم در یک نگاه

برای اینکه تشخیص اولیه آسان‌تر شود، این سه نشانه را به خاطر بسپارید:

• برگ‌های پیر به‌طور نسبتاً یکنواخت زرد می‌شوند: کمبود نیتروژن یکی از احتمال‌های اصلی است.
• برگ‌ها سبز تیره یا در بعضی گیاهان ارغوانی شده‌اند و رشد کاهش یافته است: کمبود فسفر می‌تواند مطرح باشد.
• حاشیه و نوک برگ‌های پیر زرد و سپس قهوه‌ای و خشک می‌شوند: کمبود پتاسیم یکی از احتمال‌های مهم است.

این نشانه‌ها به‌تنهایی تشخیص قطعی نیستند. در صورت وجود چند علامت هم‌زمان، ممکن است بیش از یک عنصر کمبود داشته باشد یا عامل دیگری باعث اختلال در جذب مواد غذایی شده باشد.

آیا کمبود عناصر غذایی همیشه از روی برگ قابل تشخیص است؟

خیر. علائم ظاهری به تشخیص اولیه کمک می‌کنند، اما همیشه برای تعیین نوع و شدت کمبود کافی نیستند.

برای مثال، زردی برگ ممکن است ناشی از کمبود نیتروژن، کمبود آهن، کمبود گوگرد، آبیاری نامناسب، بیماری ریشه یا شوری باشد. همچنین سوختگی حاشیه برگ ممکن است به کمبود پتاسیم، تجمع نمک، آسیب ناشی از محلول‌پاشی یا مصرف بیش‌ازحد کود مربوط باشد.

در تشخیص دقیق باید به چند عامل توجه کرد:

۱. سن برگ‌های آسیب‌دیده

بررسی کنید علائم ابتدا در برگ‌های پیر ظاهر شده‌اند یا برگ‌های جوان. نیتروژن، فسفر و پتاسیم در بسیاری از گیاهان قابلیت انتقال درون گیاه دارند؛ به همین دلیل، کمبود آن‌ها اغلب ابتدا در برگ‌های مسن‌تر نمایان می‌شود.

۲. الگوی توزیع علائم

اگر تعداد زیادی از گیاهان یک مزرعه علائم مشابهی دارند، مشکل تغذیه یا شرایط خاک و آب مطرح است. اگر علائم فقط روی یک شاخه، یک سمت گیاه یا لکه‌های محدود دیده می‌شوند، باید عوامل دیگری مانند آسیب موضعی ریشه، بیماری یا خسارت سم‌پاشی هم بررسی شوند.

۳. وضعیت آبیاری و ریشه

خشکی، ماندابی شدن خاک، فشردگی خاک و آسیب ریشه می‌توانند جذب عناصر غذایی را مختل کنند. در چنین شرایطی، افزودن کود بیشتر بدون رفع علت اصلی ممکن است مشکل را برطرف نکند.

۴. آزمایش خاک و برگ

آزمایش خاک به تعیین وضعیت عناصر قابل‌جذب و ویژگی‌هایی مانند pH و شوری کمک می‌کند. آزمایش بافت برگ نیز می‌تواند وضعیت تغذیه واقعی گیاه را روشن‌تر کند، به‌شرط آنکه نمونه‌برداری از برگ‌های مناسب و در زمان توصیه‌شده انجام شود.

راهنمای تشخیص کمبود عناصر در محصولات مختلف

علائم کمبود نیتروژن، فسفر و پتاسیم در همه محصولات کاملاً یکسان نیستند. در ادامه چند نمونه کاربردی آورده شده است.

کمبود نیتروژن در درختان میوه

در بسیاری از درختان میوه، کمبود نیتروژن با کم‌رنگ شدن و زردی برگ‌های پیرتر، کاهش رشد شاخه‌ها و ضعیف شدن رشد عمومی همراه است. بااین‌حال، زمان بروز علائم به گونه، رقم، فصل و وضعیت ذخایر غذایی درخت بستگی دارد.

کمبود فسفر در ذرت

در ذرت، کمبود فسفر ممکن است باعث کندی رشد و ایجاد رنگ ارغوانی در بخش‌هایی از برگ یا ساقه شود. دمای پایین خاک و محدودیت رشد ریشه نیز می‌توانند در بروز این نشانه‌ها نقش داشته باشند.

کمبود پتاسیم در گوجه‌فرنگی

کمبود پتاسیم در گوجه‌فرنگی ممکن است با زردی و سوختگی حاشیه برگ‌های مسن‌تر همراه شود و در شرایط کمبود مؤثر بر کیفیت و یکنواختی رسیدگی میوه اثر بگذارد. البته بیماری‌ها، شوری و مشکلات ریشه نیز باید بررسی شوند.

کمبود عناصر در پسته

در باغ پسته، علائم برگ باید در کنار سن برگ، مرحله رشد، وضعیت آبیاری، شوری خاک و سابقه کوددهی بررسی شوند. از روی یک برگ به‌تنهایی نمی‌توان نوع کمبود یا مقدار کود موردنیاز درخت را تعیین کرد. برای برنامه تغذیه دقیق، آزمایش خاک و برگ و بررسی شرایط باغ اهمیت زیادی دارد.